Modellen voor linkshandigen

Ukulele voor linkshandigen: wat het kiezen van een geschikt model concreet betekent

Een omgedraaide rechtshandige ukelele is geen linkshandige ukelele. Deze verwarring komt vaak voor en kan duur uitvallen. Bij een standaard sopraan van 53 cm of een concertmodel van 58 cm is de kam uitgesneden met sleuven die per snaar zijn gekalibreerd: de sleuf voor de G-snaar (0,56–0,63 mm op een Aquila Nylgut sopraan) is smaller dan die voor de A-snaar (0,76–0,84 mm). Als je het instrument omdraait zonder de kam opnieuw te maken, krijg je gegarandeerd slecht geleide snaren, een verkeerde uitgangshoek en een verkeerde intonatie vanaf het tweede akkoord. Bij een model van minder dan € 80 met een ABS-kunststof kam merkt niemand het – totdat de vingers hun houvast kwijtraken en de frustratie toeneemt.

Een echte ukelele voor linkshandigen wordt geleverd met een in de fabriek bijgesneden kam volgens de omgekeerde snaarvolgorde, een aangepaste snaarhouder indien het model er een heeft, en stemmechanieken waarvan de ergonomie is afgestemd op een linkerhand in speelpositie. Dat is het verschil tussen een instrument dat zuiver klinkt van de eerste tot de twaalfde fret en een instrument dat vanaf de vijfde fret vals klinkt.

Het juiste linkshandige formaat kiezen op basis van je niveau en lichaamsbouw

Het formaat bepaalt de snaarspanning, de afstand tussen de snaren en de bereikbaarheid van de hoge posities. Voor een volwassen linkshandige beginner met middelgrote handen biedt het linkshandige concertformaat — mensuur 380 mm, 18 tot 20 frets — een beter compromis dan de sopraan. De snaarspanning is hier iets hoger (ongeveer 15–20% meer, afhankelijk van de gemonteerde snaren), waardoor de barré-noten zuiverder klinken en het geruis op de lage frets wordt verminderd. De 53 cm lange sopraan blijft geschikt voor kinderen van 6 tot 10 jaar of als ultralicht reisinstrument, maar de mensuur van 345 mm en de 12 tot 15 frets beperken de toegang tot de hoge posities die men vanaf het gemiddelde niveau gaat verkennen.

De tenorgitaar voor linkshandigen met een mensuur van 430 tot 432 mm is bedoeld voor spelers die van de gitaar komen of die voldoende volume zoeken om zonder versterking in een kleine groep te spelen. De grotere trillinglengte produceert rijkere boventonen, die bijzonder goed tot hun recht komen op een massief sparren bovenblad. Let op: een tenor voor linkshandigen kost gemiddeld 20 tot 30% meer dan een concertgitaar voor linkshandigen van vergelijkbare kwaliteit, simpelweg omdat het productievolume lager is en fabrikanten de kosten van kleine series doorberekenen.

Stemmechanieken, snaren en topkam: de drie technische criteria die het verschil maken

Bij een instapmodel linkshandige ukelele zijn de frictiestemmechanieken de belangrijkste reden waarom mensen het instrument opgeven. Een onbeheersbare wrijvingsverhouding — typisch voor plastic stemmechanieken van € 3 per stuk die op modellen van € 30–40 worden gemonteerd — zorgt ervoor dat de kam verschuift na elke aanslag op de snaar. Voor een linkshandige speler die nog niet het gehoor heeft om een valse toon van 10 cent te detecteren, klinkt het instrument “raar” zonder dat de oorzaak van het probleem wordt geïdentificeerd. Stemmechanieken met een overbrengingsverhouding van 14:1 of 18:1 lossen dit probleem mechanisch op: 14 draaibewegingen van de knop voor een volledige omwenteling van de stemknop, waardoor de stemming stabiel blijft tussen twee sessies van 20 minuten.

De snaren die standaard op middenklasse modellen voor linkshandigen worden geleverd, zijn vaak niet-geïdentificeerde kopieën van de Aquila Nylgut. Het verschil is merkbaar in de stemmingstabiliteit na de eerste rek (3 tot 7 dagen bij echte Aquila Nylgut, tot 3 weken bij goedkope kopieën) en in de klank: de echte Aquila Nylgut klinken dichter bij natuurlijke darmsnaren, met een scherpe aanslag en een directe projectie, terwijl de kopieën hol klinken en snel hun glans verliezen. Op een concertmodel voor linkshandigen tussen de 80 en 150 euro is het monteren van een set Aquila Nylgut 15U of Worth BM fluorocarbon na het inspelen vaak de eerste concrete verbetering.

Sillet van echt been: natuurlijk gesmeerd, vermindert het vastlopen van de snaren in de sleuven, verbetert de open intonatie — aanwezig op modellen vanaf € 120–150 bij Kala, Ortega of Flight
Tusq- of Graph Tech-kam: synthetisch met gecontroleerde porositeit, prestaties vergelijkbaar met been, stabieler bij vochtigheid — betrouwbare optie bij modellen van € 80–120
ABS-kunststof kam: alleen acceptabel als de actie in de fabriek correct is afgesteld, wat bij modellen onder de 60 € niet gegarandeerd is

Hout en instrumentbouw: wat verandert er bij een linkshandige gitaar?

Fabrikanten die linkshandige modellen in serie produceren (Kala, Mahalo, Ortega, Flight, Baton Rouge) gebruiken over het algemeen dezelfde houtsoorten als bij hun rechtshandige tegenhangers. Een linkshandige concertukelele met massief sparren bovenblad en gelamineerd mahonie achter- en zijkanten gedraagt zich akoestisch precies hetzelfde als zijn rechtshandige tegenhanger: het bovenblad trilt symmetrisch, het geluid wordt niet beïnvloed door de omgekeerde snaarvolgorde. Wat wel verandert, is de waargenomen balans van het instrument in de linkshandige speelpositie: het gewicht van de kam kan bij sommige tenoren met een brede klankkast het zwaartepunt enigszins verplaatsen.

Mahonie voor de achterkant en zijkanten levert warme middentonen met een ingetogen dynamiek — geschikt voor fingerpicking en zangbegeleiding. Hawaiiaans koa (te vinden op bepaalde Kanile’a- of Kala KA-KTG-C-modellen vanaf € 200) biedt een bredere dynamiek en aanwezige hoge tonen, maar de aanslagrespons is veeleisender: het beloont een zuivere aanslag en straft onnauwkeurige aanslagen. Voor een beginnende linkshandige speler is mahonie vergevingsgezinder.

De kwestie van de fabrieksafstelling bij linkshandige modellen uit kleine series

Linkshandige ukeleles worden in kleinere aantallen geproduceerd dan hun rechtshandige tegenhangers, wat statistisch gezien het risico op niet-gecorrigeerde fabrieksafwijkingen vergroot. De snaarhoogte bij de 12e fret moet minder dan 2,5 mm aan de lage kant en 2 mm aan de hoge kant bedragen voor een concert- of tenorukelele die zonder al te veel moeite bespeelbaar is. Een hoge snaaractie van 3,5 tot 4 mm bij de 12e fret is een afstelfout, geen kenmerk van het linkshandige model. Dit kan in 20 minuten door een gitaarbouwer worden verholpen: het schuren van de brugzadel, het controleren van de halsspeling (truss rod bij tenoren die hiermee zijn uitgerust). Bij een model van € 90 kost deze ingreep vaak evenveel als het instrument zelf, wat het rechtvaardigt om direct te kopen uit een assortiment waar de kwaliteitscontrole gedocumenteerd is.

Voordat je een linkshandige ukelele koopt, zijn drie controles onontbeerlijk: de topkam is goed gesneden voor de linkshandige opstelling (G-snaar onderaan wanneer het instrument in speelpositie wordt gehouden), de snaarhoogte bij de 12e fret valt binnen de toleranties, de stemmechanieken glijden niet weg na volledig stemmen. Een instrument dat aan deze drie criteria voldoet, is vanaf het eerste moment bespeelbaar. Een instrument dat op een van deze punten tekortschiet, moet eerst worden aangepast voordat je verder kunt gaan.