De basukeleles

Basukelele: het compacte instrument dat in de lage tonen speelt
De basukelele, of U-Bass, is gestemd als een standaard elektrische bas (E1-A1-D2-G2, een octaaf lager dan de klassieke basgitaar) in een klankkast ter grootte van een concert- of tenoruikelele. Het is geen gadget of exotisch podiuminstrument: het is een bas met een korte mensuur, meestal tussen 510 en 540 mm afhankelijk van het model, die voldoet aan concrete behoeften — handig in een appartement, voor lichte repetities, op reis of bij opnames zonder grote versterker. Kala bracht de eerste U-Bass in 2009 op de markt en blijft de toonaangevende fabrikant in deze categorie, met een assortiment dat varieert van het akoestische model van gelamineerd mahonie voor € 250 tot de elektro-akoestische versies van massief mahonie met ingebouwde passieve microfoon.

Bass-ukelele-snaren: polyurethaan, Nylgut Thunder of metaal
Het akoestische gedrag van een bas-ukelele hangt in de eerste plaats af van de snaren, meer dan bij elk ander type ukelele. Polyurethaansnaren van het type Kala ThunderGuts hebben een grote diameter (de E-snaar is vaak meer dan 18 mm), een rubberachtige textuur en produceren een rond geluid met weinig attack in het hoge spectrum — vergelijkbaar met een fretloze bas op de middelste posities. Ze zijn temperatuurgevoelig: onder de 15 °C worden ze hard en verliezen ze sustain. De Aquila Thunder Reds-snaren, gemaakt van Nylgut met rode metaaldeeltjes, zijn stijver, bieden een betere aanslag en worden minder beïnvloed door temperatuurschommelingen. Voor elektrische modellen die op een basversterker worden aangesloten, zorgen roundwound metalen snaren met een lage spanning (Pyramid, D’Addario UBASS) voor een meer gedefinieerd geluid en een dynamiek die dichter bij die van een conventionele elektrische bas ligt, maar vereisen een op deze diameter afgestemde topkam — een aanpassing die moet worden voorzien als het model in polyurethaan wordt geleverd.

Body en bouw: wat de akoestische projectie bepaalt
De overgrote meerderheid van de U-Bassen op de markt heeft een gelamineerde mahoniehouten body met een sparren- of mahoniehouten bovenblad. Bij deze afmetingen en met deze lage grondfrequenties mist een volledig gelamineerd instrument akoestische projectie zonder versterking: het bovenblad trilt in een frequentiebereik waarin gelamineerd hout minder resonantie heeft dan massief hout. Een U-Bass met een massief sparren bovenblad op een gelamineerde mahoniehouten klankkast, zoals sommige Kala-modellen uit het middensegment, produceert een projectie die ongeveer 30 tot 40 % beter is dan zijn volledig gelamineerde tegenhanger van 200 €, wat al merkbaar is vanaf de eerste maten die in een kamer van normale grootte worden gespeeld. De satijnglansafwerking bevordert de resonantie van het hout iets meer dan een glanzende afwerking, vooral bij massieve bovenbladen, maar het verschil blijft ondergeschikt aan de keuze van de houtsoort en de constructie.

Stemmechanieken en stemvastheid op een basukelele
Het duurt enkele uren voordat polyurethaansnaren zich na het opzetten hebben gestabiliseerd, en de stemmechanieken van instapmodellen van de U-Bass met een overbrengingsverhouding van 14:1 zijn niet toereikend om de stemming op lange termijn te behouden met dit type snaren. De serieuze modellen maken gebruik van stemmechanieken met een overbrengingsverhouding van 18:1 of 20:1, die de onmisbare fijnafstelling op de dikke snaren mogelijk maken. Het is hier bijzonder belangrijk om de overbrengingsverhouding vóór de aankoop te controleren, want het stemmen van een U-Bass met frictiemechanieken of een lage overbrengingsverhouding is een repetitieve taak die snel ontmoedigend werkt. Een chromatische clip-stemapparaat dat geschikt is voor lage frequenties (zoals de Snark SN5X of Peterson StroboClip HD, die tot 27 Hz gaan) is onmisbaar: standaard ukelele-stemapparaten detecteren de E1 op 41 Hz niet betrouwbaar.

Akoestische of elektro-akoestische basukelele: welk model kiezen?
Een puur akoestische U-Bass zonder ingebouwde microfoon speelt op een volume dat geschikt is voor solo-repetities of begeleiding in een intieme setting. Zodra je met een band gaat spelen, zelfs een kamerensemble of een gitaar-zangduo met gematigd volume, moet je hem aansluiten. De elektro-akoestische modellen met een piëzo-microfoon onder de kam of een shadow-systeem produceren een acceptabel signaal wanneer aangesloten op een basversterker vanaf 50 W. De puur elektrische modellen met een massieve body (Hadean, Kala Solid Body) voorkomen feedbackproblemen op het podium en produceren een meer gedefinieerd geluid wanneer versterkt, ten koste van een akoestisch geluid dat niet bestaat wanneer niet aangesloten. De keuze hangt rechtstreeks af van het gebruik: studio en thuisrepetities → akoestisch of elektro-akoestisch; regelmatig optreden → elektrisch of elektro-akoestisch met actief systeem.

Akoestische basukelele: concert- of tenorkast, polyurethaan- of Thunder Reds-snaren, onversterkt of semi-versterkt gebruik, beperkt volume in een band
Elektro-akoestische basukelele: piëzo-microfoon of geïntegreerd shadow-systeem, compatibel met basversterker, behoudt een bruikbare akoestische projectie bij solo-uitvoering, meest veelzijdige uitvoering

Bass-ukelele voor beginnende of ervaren bassisten
Een gitarist of ukelelespeler die een baslijn in zijn arrangementen wil opnemen, profiteert direct van de U-Bass: de snaarvolgorde (E-A-D-G) is identiek aan die van de elektrische bas, de korte mensuur vermindert de reikwijdte van de posities aan de onderkant van de hals, en het lichte gewicht van het instrument (tussen 700 g en 1,2 kg, afhankelijk van de constructie) neemt de houdingsbelasting van een elektrische bas met volledige lengte weg. Een elektrische bassist die op zoek is naar een discreet instrument om mee te oefenen of mee te nemen op reis, zal er snel zijn draai in vinden, met een aanpassingsperiode van één tot twee weken om de vingerdruk op de polyurethaansnaren, die soepeler zijn dan ronde metaalsnaren, opnieuw af te stemmen. Voor een beginnende bassist zonder ervaring met snaarinstrumenten is de U-Bass een goede instap, op voorwaarde dat je kiest voor een model met 18:1-stemmechanieken en Thunder Reds- of Nylgut-snaren — niet voor het eerste model van € 99 met plastic stemmechanieken, dat ontmoedigend werkt door de instabiliteit van de stemming nog voordat de techniek van de linkerhand onder de knie is.

Onderhoud en opslag van een basukelele
Polyurethaansnaren absorberen zweet en slijten sneller dan de nylon snaren van een concertukelele. Door de instrument na elke sessie systematisch af te vegen, wordt de levensduur aanzienlijk verlengd. Voor massief houten klankkasten voorkomt het handhaven van een luchtvochtigheid tussen 45 en 55 % RV scheuren in het bovenblad en variaties in de actie van enkele millimeters, wat bij een U-Bass direct resulteert in een onstabiele intonatie aan de bovenkant van de hals. Een gewatteerde ukelele-bashoes met een stevige scheiding, of een halfharde koffer, is onmisbaar voor het vervoer: de concert- of tenorkast is compact, maar de snaren met een grote diameter oefenen een zijdelingse spanning uit op de kam, waardoor bescherming tegen schokken nodig is.